« اتّباع الهوى ، و طول الامل » آن دو چيزى كه حضرت فرمود ابتلاى شما به آن براى من از ترسناكترين چيزهاست ، يكى پيروى و متابعت از خواسته هاى نفسانى است ، و ديگرى آرزوهاى طولانى و بلند است . متابعت هواى نفسانى آن است كه انسان به هشدارهاى عقل توجّه نكند و هرچه را كه دل او خواسته از حلال و حرام تأمين كند . اين قواى باطنى مانند غضب و شهوت كه خداوند در انسان گذاشته بدون حكمت نيست ولى بايد هر كدام آنها تحت كنترل عقل باشند ; اگر غضب و شهوت انسان بدون سرپرستى نيروى عقل به اداره انسان بپردازند ، انسان را از انسانيّت دور مى كنند و به ورطه سقوط مى كشانند ; قرآن شريف فرموده است : ( فأمّا من طغى ، و آثر الحيوة الدّنيا ، فإنّ الجحيم هى المأوى ، و أمّا من خاف مقام ربّه و نهى النّفس عن الهوى ، فإنّ الجنّة هى المأوى ) ( 1 ) هر كس سركش و طاغى شد و زندگى دنيا را برگزيد جايگاه او دوزخ است ، ولى هر كس از حضور در پيشگاه خدا ترسيد و از هواى نفس دورى جست بهشت جايگاه اوست . يكى ديگر از آن دو چيز « طول الامل » آرزوى دور و دراز است . انسان گاهى آرزوهايى را در مغز خود مى پروراند كه عقلا هم محال است ولى وقتى به او مى گويى اين از محالات است مى گويد هيچ كارى و هيچ چيزى نزد خداوند غير ممكن نيست ، در حالى كه مشيّت خداوند به محالات عقلى تعلّق نمى گيرد . حضرت در توضيح هر يك از اين دو مى فرمايند : « فأمّا اتّباع الهوى فيصدّ عن الحقّ » اگر انسان متابعت هواى نفس خود را پيشه كند او را از حقّ باز مى دارد ; هواى نفس انسان را از پاكى و پاكدامنى منع مىكند و به كارهايى چون منكرات و تمايلات شهوانى و نفسانى دعوت مىكند ، طبيعت هواى نفسانى اين است كه به كارهاى خير تمايلى ندارد ، ولى در عوض به خواسته هاى شيطانى جامه عمل مى پوشد ; از اين رو حضرت فرموده است : متابعت هواى نفسانى تو را از حقّ

--> 1 - سوره نازعات ، آيات 37 تا 41